Կենդանիների և թռչունների մարմնի ջերմաստիճանը:

Կան կենդանիներ, որոնք համարվում են տաքարյուն: Տաքարյուն կենդանիների խմբի մեջ են ներառված բոլոր կաթնասունները, այդ թվում ‘ կենդանիները և թռչունները: Տաքարյուն կենդանիներ անվնաումը առաջացել է ,քանի որ այդ խմբին պատկանող կենդանիները արյունը տաք է: Կենդանական աշխարհի այս խմբում ընդգրկված է նաև մարդը, նա նույնպես պատկանում է կաթնասունների շարքին և ունի տաք արյուն: Գիտնականները այս խմբին հոմեոթերմիկ են անվանում։ Նման կենդանիների մարմնի ջերմաստիճանը կարող է տարբեր լինել ՝ էշի մոտ 35 աստիճանից մինչև 43 աստիճան աղավնու մոտ ։

See the source image
Մարդու մարմնի նորմալ ջերմաստիճանը 36.6 աստիճան է: Oրվա ընթացքում այն փոփոխվում է և կարող է լինել մի քիչ ավելի բարձր է կամ ցածր , բայց դա չի նշանակում, որ մարդը հիվանդ է: Ջերմաստիճանը կախված է բազմաթիվ գործոններից: Այն փոքր ավելի բարձր է սնունդ ընդունելուց հետո կամ ֆիզիկական աշխատանք կատարելիս: Ալկոհոլը՝ ընդհակառակը, նվազեցնում է մադրու մարմնի ջերմաստիճանը:Մարմնի ջերմաստիչանը նաև նվազում է քնի ժամանակ։ Հետաքրքիր է, որ մարդու մարմնի ջերմաստիճանի ամենացածր մակարդակը նկատվում է առավոտյան ժամը 4-ին ։ Նույնը տեղի է ունենում նաև այլ տաքարյուն կենդանիների և թռչունների մոտ, թեև նորմալ ջերմաստիճանի ցուցանիշները տարբեր են:

See the source image
Փղի մարմնի ջերմաստիճանը նույնն է, ինչ մարդունը, 35 աստիճանից մինչեւ 38 աստիճան:Նույն միջին ջերմաստիճանը ունեն կապիկները, էշը, ձին, մուկը և առնետը:
Մի փոքր ավելի բարձր է ջերմաստիճանը ‘ 37-ից մինչեւ 39 աստիճան, խոշոր եղջերավոր անասունների, ոչխարների, շների, կատուների, ճագարների եւ խոզերի մոտ:

See the source image
Խոշոր թռչունների ‘հնդկահավերի, սագերի, բադերի, բվերի, պելիկաններ և բազեների արյունը տաք է: Նորմալ մարմնի ջերմաստիճանը 40-ից 41 աստիճան է: Սակայն փոքր թռչունների, ինչպես նաեւ հավերի եւ աղավնիների արյունը շատ տաք է, եւ նրանց մարմինների ջերմաստիճանը հասնում է 43 աստիճանի, եւ դա համարվում է նորմալ:

Երբ մարդուն շատ շոգ է, նրա օրգանիզմը փորձում է ազատվել ջերմության ավելցուկներից, մարդը քրտնում է, արտանետելով տաքությունը հեղուկի հետ միասին: Շատ Կենդանիներ նմանապես ազատվում են ավելորդ ջերմությունից, քրտնելով, ինչպես, օրինակ, ձիեր, փղերը, կովեր. Բայց կան կենդանիներ, որոնք չեն քրտնում, նրանք պահպանում են իրեն մարմնի մշտական ջերմաստիճանը այլ կերպ. Օրինակ՝շները հեվում են:

See the source image
Մեկ այլ կենդանիների խումբ պատկանում է սառնարյուն տեսակին: Նրանց մարմնի ջերմաստիճանը տատանվում շրջակա միջավայրի ջերմաստիճանի հետ միասին և սովորաբար մի փոքր ավելի ցածր է, քան այն. Կենդանիների այս խումբում են ՝ միջատներ, օձերը, կոկորդիլոսները, մողեսները, կրիանեըր, գորտեր և ձկները:

Ֆիզիկա

Ֆիզիկա
1) Ինչով են տարբերվում ջերմահաղորդման պրոցեսը և աշխատանքի կատարումը:

Ջերմահաղորդման պրոցեսը և աշխատանքի կատարումը տարբերվում են նրանով, որ ջերմահաղորդման պրոցեսի ժամանակ օգտագործվում է ներքին էներգիան։

2) Ինչ է ջերմանաքանակը:

Այն էներգիան, որի մարմինը ստանում է կամ տալիս է ջերմափոխանակության ժամանակ, կոչվում է ջերմաքանակ:

3) Ինչ միավորով է արտահայտվում ջերմաքանակը միավորների ՄՀ-ում:

Ջերմաքանակ արտահայտվում է` 1Ջ(Ջոուլ), 1ԿՋ(Կիլաջոուլ), 1ՄՋ(Մեգաջոուլ)

4) Որ դեպքում է ավելի շատ ջերմաքանակ պահանջվում՝ նույն զանգվածի գոլ, թե եռման ջուր ստանալու համար:

Եռման ջուր ստանալու համար, իսկ ավելի կոնկրետ 100°։

5) 1լ և 2լ տարողությամբ անոթները լիքը լցված են եռման ջրով: Մինչև սենյակային ջերմատիճանը սառչելիս որ անոթի ջուրն ավելի շատ ջերմաքանակ կկորցնի:

2լ տարողությամբ անոթը ավելի շատ ջերմաքանակ կկորցնի:

6) Նկարագրեք ջերմահաղորդականության երևույթը ցուցադրող փորձը:

Պղնձե ձողի երկայնքով մոմով ամրացնենք լուցկու մի քանի հատիկ:Ձողի մի ծայրը տաքացնենք:Տաքանալու ընթացքում մոմը սկսում է հալվել,և լուցկու հատիկները հեռթով պոկվում են ձողից:

7) Թվարկեք մի քանի լավ ջերմահաղորդիչ մի քանի վատ ջերմահաղորդիչ նյութեր;

Լավ ջերմահաղորդիչներ են համարվում` Երկաթ, պղինձ, արծաթ:

Վատ ջերմահաղորդիչներ են համարվում`

Հեղուկները, գազերը, և օդը:

8) Ինչու է օդը վատ ջերմահաղորդիչ;

Քանի որ գազերը վատ ջերմահաղորդիչներ են, իսկ օդի մեջ կան գազեր, օդը համարվում է վատ ջերմահաղորդիչ;

10) Ինչ եք կարծում հնարավոր է ջերմահաղորդականությն երևույթը վակուումում: Ինչու:

Այո հնարավոր է, քանի որ տերմոսը աշխատում է նույն սկզբունքով:

Տեսակարար ջերմունակություն. Ջերմային հաշվեկշռի հավասարումը.

.Մարմինների որ հատկությունն է բնութագրում տեսակարար ջերմունակությունը:
Ջերմունակություն, ֆիզիկական մեծություն, ցույց է տալիս մարմնի ստացած ΔQ անվերջ փոքր ջերմաքանակի հարաբերությունը ջերմաստիճանի ΔT համապատասխան աճին։ Սովորաբար նշանակվում է C տառով.
2. Որ ֆիզիկական մեծությունն են անվանում ( նյութի) տեսակարար ջերմունակություն:
Մարմնի ջերմային հատկությունները բնութագրող այն ֆիզիկական մեծությունը,որը հավասար է մարմնին հաղորդած ջերմաքանակի հարաբերությանը մարմնի զանգվածին և մարմնի ջերմաստիճանի փոփոխությանը,կոչվում է տեսակարար ջերմունակություն:

3.Ինչ է ցույց տալիս տեսակարար ջերմունակությունը:
Ֆիզիկական մեծություն է ,որը ցույց է տալիս, թե որքան ջերմաքանակ է անհրաժեշտ մեկ կիլոգրամ նյութը մեկ աստիճանով տաքացնելու համար:
4.Ինչ միավորով է չափվում տեսակարար ջերմունակությունը:
Ջ/(կգ°C)
5. Գրել տեսակարար ջերմունակությունը սահմանող բանաձևը:

6. Ինչու մեծ լճերի, ծովերի առափնյա վայրերում եղանակը մեղմ է:
Քանի որ մեծ լճերն ու ծովերը ոչ միայն դանդաղ են տաքանում,այլ նաև դանդաղ են սառչում,ուստի տաք եղանակը երկար է ձգվում,և ձմեռը մեղմ է լինում:

7. Ինչ բանաձևով են որոշում տաքանալիս մարմնի ստացած ջերմաքանակը: Q1=cm1(t-t1)Իսկ սառչեիս մարմնի տված ջերմաքանակը:Q2=cm2(t-t2)
8. Ձևակերպեք ջերմափոխանակման օրենքը:
Եթե ջերմափոխանակությանը մասնակցող մարմինների համակարգը մեկուսացնենք արտաքին միջավայրից,ապա որոշ ժամանակ անց այդ մարմինների ջերմաստիճանները կհավասարվեն:Այդ ընթացքում տաք մարմինների տված Q1 ջերմաքանակի և սառը մարմինների ստացած Q2 ջերմաքանակի գումարը 0 է:
9. Գրել ջերմային հաշվեկշռի հավասարումը:
Q1+Q2=0

Կինեմատիկա և Դինամիկա

Դինամիկա

Դինամիկա (հունարեն՝ δύναηις — ուժ), մեխանիկայի բաժին, ուսումնասիրում է մեխանիկական համակարգի շարժման կախումը նրա վրա ազդող ուժերից։ Ցուրաքանչյուր մեխանիկական համակարգի շարժումը բնութագրվում է իներտությամբ և ազդող ուժերով։ Նյութական կետոի իներտությունը որոշվում է կետի «ա» զանգվածով, իսկ մարմնինը՝ M գումարային զանգվածով (համընթաց շարժման դեպքում) և մարմնի զբաղեցրած ծավալում զանգվածի բաշխմամբ ու պտտման առանցքի նկատմամբ մարմնի իներցիայի մոմենտով (պտտական շարժման դեպքում)։ Լույսի արագությանը մոտ արագությամբ շարժվող մարմինների շարժումներն ուսումնասիրում է հարաբերականության տեսությունը, տարրական մասնիկներինը՝ քվանտային մեխանիկան, իսկ լույսի արագությունից զգալիորեն փոքր արագությամբ շարժվող մարմինների շարժումները՝ դասական «դինամիկա»։ Վերջինիս հիմքում ընկած են Իսահակ Նյուտոնի երեք օրենքները, որոնցից ստացվում են դինամիկայի խնդիրների լուծման համար անհրաժեշտ բոլոր հավասարումներն ու թեորեմները։ Դինամիկայի խնդիրները երկու դասի են։ Առաջին դասի խնդիրներում պահանջվում է որոշել մարմնի վրա ազդող ուժերը, եթե հայտնի է մարմնի շարժման օրենքը։ Այդպիսի խնդրի դասական օրինակ է ւոի եզերական ձգողության օրենքը։ Տեխնիկայում նմանօրինակ խնդիր է շարժվող մարմինների կապերի հակազդումները որոշելը։ Երկրորդ դասի խնդիրներում (Դինամիկայի հիմնական խնդիրներ) պահանջվում է որոշել մարմնի շարժման օրենքը, եթե հայտնի են նրա վրա ազդող ուժերը և սկզբնական պայմաննևրը (մարմնի դիրքը և արագությունը շարժումն սկսելու պահին)։ Օրինակ՝ իմանալով արկի արագությունը փողից դուրս գալու պահին (սկզբնական արագություն) ն շարժման ընթացքում արկի վրա ազդող ծանրության ու օդի դիմադրության ուժերը, կարելի է որոշել արկի շարժման օրենքը, մասնավորապես, հետագիծը, թռիչքի հորիզոնական հեռավորությունը, մինչև նպատակակետը շարժվելու ժամանակամիջոցը ևն։

Մեխանիկական տարբեր համակարգերի, ինչպես նաև ոչհամընթաց շարժվող պինդ մարմինների շարժումները նկարագրող հավասարումները ստացվում են դինամիկայի հիմնական օրենքից (Նյուտոնի երկրորդ օրենք)։ Մասնավորապես, z անարժ առանցքի շուրջը պտտվող պինդ մարմնի համար ստացվում է Izε = Mz, որտեղ Iz-ը մարմնի իներցիայի մոմենտն է z առանցքի նկատմամբ, ε-ը՝ անկյունային արագացումը, Mz-ը՝ պտտող մոմենտը, որը հավասար է մարմնի վրա ազդող բոլոր ուժերի մոմենտների (z առանցքի նկատմամբ) գումարին։ Մեխանիկական համակարգերի շարժումներն ուսումնասիրվում են նաև դինամիկայի ընդհանուր թեորեմներով, որոնք ստացվում են Նյուտոնի երկրորդ և երրորդ օրենքներից։ Դրանցից են․ զանգվածների (կամ իներցիայի) կենտրոնի շարժման, շարժման քանակի մոմենտի, կինետիկ Էներգիայի փոփոխման թեորեմները։ Դինամիկայի խնդիրների լուծման համար Նյուտոնի երկրորդ օրենքի փոխարեն հաճախ օգտագործում են մեխանիկայի սկզբունքները, ինչպես նաև դրանցից ստացվող շարժման հավասարումները, մասնավորապես Լագրանժի հավասարումները։ Նյուտոնի երկրորդ օրենքը և դրանից ստացվող բոլոր հետևանքները ճիշտ են միայն հաշվարկման իներցիալ համակարգերում, իսկ հաշվարկման ոչ իներցիալ համակարգերում ճիշտ կլինեն միայն այն դեպքում, երբ հաշվի ևն առնվում նաև տեղափոխման և Կորիոլիսի՝ իներցիայի ուժերը։ Այդպիսի խնդիրներ են առաջանում, երբ հետազոտվում է Երկրի պտտման ազդեցությունը մարմինների (Երկրի մակերևույթի նկատմամբ) շարժումների վրա։ Դինամիկաում քննարկվում են նաև հատուկ խնդիրներ, գիրոսկոպի տեսություն, շարժման կայունության տեսություն, մեխանիկական տատանումների տեսություն, հարվածի տեսություն ևն։ դինամիկայի օրենքները կիրառվում են միայն հոծ միջավայրերի շարժումներն ուսումնասիրելիս, ընդ որում, կախված միջավայրի հատկություններից՝ տարբերում են․ նյութական կետի և նյութական կետերի համակարգի դինամիկա, պինդ մարմնի դինամիկա, փոփոխական զանգվածով մարմնի դինամիկա, դեֆորմացվող մարմնի դինամիկա, հեղուկի և գազի դինամիկա․։ Կոնկրետ մարմինների նկատմամբ դինամիկայի մեթոդների կիրառման շնորհիվ առաջացել են երկնային մեխանիկան, բալիստիկան, հրթիռի դինամիկան և այլն։

Նյուտոնի երեք օրենքները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1. Ամեն մի մարմին շարունակում է պահպանել դադարի կամ հավասարաչափ ուղղագիծ շարժման վիճակը, քանի դեռ հարկադրված չէ փոփոխել այդ վիճակը կիրառված ուժերի ազդեցությամբ։{\displaystyle \sum \mathbf {F} =0\;\Rightarrow \;{\frac {\mathrm {d} \mathbf {v} }{\mathrm {d} t}}=0.}\sum \mathbf{F} = 0\; \Rightarrow\; \frac{\mathrm{d} \mathbf{v} }{\mathrm{d}t} = 0.

2. Շարժման քանակի փոփոխությունը հակադարձ համեմատական է մարմնի զանգվածին և ուղիղ համեմատական է կիրառված շարժիչ ուժին և տեղի է ունենում այն ուղղի ուղղությամբ, որով ազդում է ուժը։ Ըստ արդի մեխանիկայի պատկերացումների առաջին և երկրորդ օրենքներում մարմին ասելով, պետք է հասկանալ նյութական կետ, իսկ շարժում ասելով՝ շարժում հաշվարկման իներցիալ համակարգի նկատմամբ։{\displaystyle {\vec {a}}={\frac {\vec {F}}{m}},}\vec{a} = \frac{\vec{F}}{m},որտեղ {\displaystyle {\vec {a}}} — մարմնի արագացումն է, {\displaystyle {\vec {F}}} — մարմնի վրա կիրառված ուժը, իսկ {\displaystyle \ m}\ m — նյութական կետի զանգվածը։

3. Ազդումը միշտ ունի հավասար և հակադիր հակազդում, այլ կերպ, երկու մարմինների փոխազդեցությունները միմյանց հավասար են և հակառակ ուղղված։

Մարմնի վրա գործող որոշ ուժերի բանաձևեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Տիեզերական ձգողականության ուժ`

{\displaystyle F_{T}={Gm_{1}m_{2} \over r^{2}}}{\displaystyle F_{T}={Gm_{1}m_{2} \over r^{2}}}

կամ վեկտորային նկարագրություն:{\displaystyle {\overrightarrow {F_{T}}}({\vec {r_{1}}})=G{\frac {m_{1}m_{2}}{|{\vec {r_{2}}}-{\vec {r_{1}}}|^{3}}}{({\vec {r_{2}}}-{\vec {r_{1}}})}}{\displaystyle {\overrightarrow {F_{T}}}({\vec {r_{1}}})=G{\frac {m_{1}m_{2}}{|{\vec {r_{2}}}-{\vec {r_{1}}}|^{3}}}{({\vec {r_{2}}}-{\vec {r_{1}}})}}

երկրի մակերերևույթի մոտ:{\displaystyle {\overrightarrow {F_{T}}}=m{\vec {g}}}{\displaystyle {\overrightarrow {F_{T}}}=m{\vec {g}}}

  • Շփման ուժ`

{\displaystyle F_{f}=\mu N}{\displaystyle F_{f}=\mu N}

  • Արքիմեդի ուժ`

{\displaystyle F_{A}=\rho gV}{\displaystyle F_{A}=\rho gV}

Կինեմատիկա

Կինեմատիկա (հուն․՝ κινειν — շարժում), մեխանիկայի բաժին, որն ուսումնասիրում է մարմինների շարժումների երկրաչափական հատկությունները, առանց մարմինների զանգվածներն ու դրանց վրա ազդող ուժերը հաշվի առնելու։ Դասական մեխանիկայում դիտարկվում է մակրոսկոպիկ մարմինների՝ լույսի արագությունից փոքր արագություններով շարժումների կինեմատիկան։ (Լույսի արագությանը մոտ արագություններով շարժումների Կինեմատիկայի մասին տես Հարաբերականության հատուկ տեսություն, իսկ միկրոմասնիկների շարժումների մասին՝ Քվանտային մեխանիկա)։

Կինեմատիկայում սահմանվող մեթոդներն ու առնչություններն օգտագործվում են շարժումների կինեմատիկական հետազոտություններ կատարելիս, ինչպես նաև դինամիկայի խնդիրներ լուծելիս։ Կախված ուսումնասիրվող մարմնի հատկություններից՝ տարբերում են կետի Կինեմատիկապինդ մարմնի Կինեմատիկաանընդհատ փոփոխվող միջավայրի (դեֆորմացվող մարմինհեղուկգազ) Կինեմատիկա։ Ցանկացած մարմնի շարժումը Կինեմատիկայում ուսումնասիրում են մեկ ուրիշ մարմնի (հաշվարկման մարմին) նկատմամբ, որի հետ կապում են հաշվարկման համակարգ (x, y, z առանցքների համախումբը), որի նկատմամբ ժամանակի յուրաքանչյուր պահին որոշում են շարժվող մարմնի դիրքը։ Կինեմատիկայի հիմնական խնդիրն է տալ կետի կամ մարմնի շարժման հավասարումները և որոշել շարժման համապատասխան կինեմատիկական բնութագրերը (հետագիծ, շարժվող կետի արագություն ու արագացումպտտվող մարմնի անկյունային արագություն ու արագացում և այլն)։

Ուղղագիծ հավասարաչափ շարժման

Կետի շարժումը տրվում է բնական, կոորդինատային և վեկտորական եղանակներով։

  1. Բնական եղանակն օգտագործվում է, երբ հաշվարկման ընտրված համակարգի նկատմամբ հայտնի է կետի հետագիծը։ Կետի դիրքը որոշվում է հետագծի վրա ընտրված հաշվարկման Օ սկզբնակետից s=OiM հեռավորությամբ, որը չափվում է հետագծի աղեղով և վերցվում համապատասխան նշանով։ Շարժման օրենքը տրվում է s = f(t) հավասարումով, որն արտահայտում է s-ի կախումը է ժամանակից։ Այդ կախումը կարող Է տրվել նաև գրաֆիկի կամ աղյուսակի միջոցով։
  2. Կոորդինատային եղանակի դեպքում հաշվարկման համակարգի նկատմամբ կետի դիրքը որոշվում Է երեք կոորդինատներով, օրինակ, x, y, z ուղղանկյուն դեկարտյան կոորդինատներով, իսկ շարժման օրենքը տրվում Է
  • x = f1(t),
  • y = f2(t),
  • z= f3(t)

երեք հավասարումներով։

  1. Վեկտորական եղանակի դեպքում հաշվարկման համակարգի նկատմամբ կետի դիրքը որոշվում Է r շառավիղ-վեկտորով, որը տարվում Է հաշվարկման սկզբնակետից մինչև շարժվող կետը, իսկ շարժման օրենքը տրվում Է r=r (t) վեկտորական հավասարումով։ Կետի հետագիծը r վեկտորի հոդոգրաֆն Է։

Պինդ մարմնի շարժումը տալու եղանակները կախված են շարժման տեսքից, իսկ շարժման հավասարումների թիվը՝ մարմնի ազատության աստիճանների թվից։ Պարզագույններից են պինդ մարմնի համընթաց շարժումը և անշարժ առանցքի շուրջը պտտական շարժումը։ Համընթաց շարժման դեպքում մարմնի բոլոր կետերը շարժվում են միատեսակ՝ միևնույն հարթությանը զուգահեռ, իսկ շարժումը տրվում և ուսումնասիրվում Է այնպես, ինչպես նյութական կետինը։ z անշարժ առանցքի շուրջը պտտական շարժման դեպքում մարմինն ունի ազատության մեկ աստիճան, մարմնի դիրքը որոշվում Է պտտման <p անկյունով, իսկ շարժման օրենքը տրվում ՝ է

{\displaystyle {\mathsf {\Leftarrow s=f(t)\Rightarrow }}}{\mathsf  {\Leftarrow s=f(t)\Rightarrow }}

հավասարումով։ Հիմնական կինեմատիկական բնութագրերն են {\displaystyle {\omega }}{\omega } անկյունային ɛ̯ արագացումը։ {\displaystyle {\omega }}{\omega } և ɛ̯ մեծությունները պատկերվում են պտտման առանցքով ուղղված վեկտորներով։ Իմանալով {\displaystyle {\omega }}{\omega }-ն և ɛ̯-ը՝ կարելի Է որոշել մարմնի ցանկացած կետի արագությունն ու արագացումը։ Ավելի բարդ է մեկ անշարժ կետ (ազա տության աստիճանների թիվը երեք Է) ունեցող մարմնի շարժումը։

Հաշվարկման համակարգի նկատմամբ մարմնի դիրքը որոշվում Է երեք անկյուններով, իսկ շարժման օրենքը՝ ժամանակից այդ անկյունների կախումն արտահայտող ֆունկցիաներով։ Հիմնական կինեմատիկական բնութագրերն են մարմնի ակնթարթային անկյունային արագությունը {\displaystyle {\omega }}{\omega }-ն և ɛ̯’ ակընթարթային անկյունային արագացումը։ Մարմնի այս շարժումը ստացվում Է որպես Օ անշարժ կետով անցնող և իրենց ուղղությունն անընդհատ փոփոխող OP պտտման ակնթարթային առանցքների շուրջը տարրական պտույտների հաջորդականություն։ Ամենաընդհանուրն ազատության վեց աստիճան ունեցող ազատ պինդ մարմնի շարժումն Է։ Մարմնի դիրքը որոշվում Է իր որևէ կետի (բևեռ) երեք կոորդինատներով և երեք անկյուններով։

Շարժման օրենք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

արագացումv²/r, ուղղված կենտրոնի

Շարժման օրենքը տրվում է վեց հավասարումներով, որոնք արտահայտում են նշված կոորդինատների և անկյունների կախումը ժամանակից։ Մարմնի շարժումը որոշվում է որպես բևեռի հետ համընթաց շարժման և այդ բևեռի շուրջը պտտական շարժման գումար։ Հիմնական կինեմատիկական բնութագրերն են համընթաց շարժման արագությունն ու արագացումը (հավասար են բևեռի արագությանն ու արագացմանը) և բևեռի շուրջը մարմնի պտտման անկյունային արագությունն ու անկյունային արագացումը։ Կինեմատիկայում ուսումնասիրում են նաև կետի կամ մարմնի բարդ շարժումը, որը դիտարկվում է միաժամանակ երկու միմյանց նկատմամբ փոխադարձաբար տեղաշարժվող հաշվարկման համակարգերի նկատմամբ։ Հաշվարկման համակարգերից մեկն ընդունում են հիմնական (անվանում են նաև պայմանականորեն անշարժ), իսկ դրա նկատմամբ շարժվողը՝ շարժական։ Բարդ շարժման դեպքում հաշվարկման հիմնական համակարգի նկատմամբ կետի շարժումը, արագությունն ու արագացումը պայմանականորեն կոչվում են բացարձակ, իսկ շարժական համակարգի նկատմամբ՝ հարաբերական։ Հաշվարկման շարժական համակարգի և դրա հետ կապված տարածության բոլոր կետերի շարժումը հիմնական համակարգի նկատմամբ կոչվում է փոխադրական շարժում, իսկ դիտարկվող կետի հետ տվյալ պահին համընկնող շարժական համակարգի կետի արագությունն ու արագացումը՝ փոխադրական արագություն և փոխադրական արագացում։ Բարդ շարժման Կինեմատիկայի հիմնական խնդիրն է կապ հաստատել կետի կամ մարմնի բացարձակ, հարաբերական և փոխադրական շարժումների կինեմատիկական բնութագրերի միջև։ Հոծ միջավայրի կինեմատիկայում սահմանվում են այդ միջավայրի շարժման տրման եղանակները, դիտարկվում է դեֆորմացիայի ընդհանուր տեսությունը, և արտածվում են անխզելիության հավասարումները, որոնք արտահայտում են միջավայրի անընդհատության պայմանները։

Դաս 2,3,4,5

Դաս 5.    (19.10-23.10)

Ինքնաստուգում  (սեպտեմբեր)

Նախագծային աշխատանք՝  «Գիտական ներուժ».

Ուսումնասիրել հայտնի ֆիզիկոսների (այդ թվում նաև հայազգի անվանի գիտնականների)  կյանքն ու գործունեությունը և հետաքրքիր փաստեր ներկայացնել նրանց մասին, ներկայացնել նրանց հայտնագործությունները, որոնք փոխեցին աշխարհն ու նրա մասին պատկերացումները: Արիստոտելից մինչև Գալիլեո Գալիլեյ՝ ազատ անկում,  Արքիմեդ՝ «Արքիմեդի պաշտպանություն» , Իսահակ Նյուտոն՝ դինամիկայի օրենքներ կամ «Ֆիզիկայի հանճարը- Իսահակ Նյուտոն» , Բլեզ Պասկալ՝  Հիդրոստատիկայի օրենքներ; Նիկոլա Տեսլա՝ գյուտարար  էլեկտրատեխնիկայի և ռադիոտեխնիկայի, փոփոխական հոսանքի ժամանակակից էլեկտրամատակարարման համակարգում ունեցած իր ներդրումները, Ալբերտ Էյնշտեյն:

(Ֆիզիկոսի, գիտնականի կամ նրա հայտնագործության ընտրությունը լիովին ձերն է):

Ֆիզիկա 8 դասընթացի մեր անցած թեմաներից,  բոլորիս արդեն ծանոթ Google ձևաթղթի թեսթային միջավայրի օգնությամբ կազմակերպել և անցկացնել հարցում, հավաքել սովորողների ցուցաբերած արդյունքը: Ստուգել ֆիզիկա բաժնի բլոգային աշխատանքները:

Նոր դաս՝ 

ԴԻՆԱՄԻԿԱ

Նյուտոնի օրենքներ՝ 1, 2, 3

ՖԻԶԻԿԱ 8 Է. Ղազարյանի դասագրքից.  §8;  §9; §10   (էջ 23-33):

Դաս 4.    (12.10-16.10)

1. Կրկնել «Կինեմատիկա» բաժնի թեմաները և լուծել խնդիրներ:

2. Պատրաստել ուսումնական նյութ  և դասարանում ներկայցնել հետևյալ թեմաներից որևէ մեկի շուրջ.

ա/ «Արիստոտելից մինչև Գալիլեյ»;

բ/ «Քարն ու փետուրը միաժամանակ»; 

գ/ «Գալիլեո Գալիլեյ»:

(Կարող եք օգտվել նաև դասագրքի էջ18-ի «Հետաքրքիր է իմանալ» բաժնի  Գալիլեյի գիտափորձի մասին);

3. Նախագծային աշխատանք՝ «Որոշել բարձրությունը»: (Ֆիկսել որոշակի բարձրությունից ցած նետած մարմնի ժամանկը և հաշվել տվյյալ կետի` կամուրջ, բարձրահարկ շենքի որևէ հարկ, կամ ուղակի պատշգամբի բարձրությունը   h=gt2/2  բանաձևի օգնությամբ );

4. Լուծել հետևյալ խնդիրները.

Խնդիրներ՝ 

1.Որքան կտևի 500մ բարձրությունից թողած մարմնի անկումը:

2.Ինչ արագություն կունենա 500մ բարձրությունից ցած ընկնող մարմինը գետնին հարվածելու պահին:

3.Ինչ արագությամբ են շարժվում անվադողի եզրակետերը, եթե անվադողի շառավիղը 60սմ է, իսկ պտտման հաճախությունը 8 վ(-1):

4.Երկրագունդը Արեգակի շուրջը պտտվում է գրեթե շրջանագծային ուղեծրով: Երկրագնդի հեռավորությունը Արեգակից մոտավորապես 150 000 000 կմ է: Ինչ արագությամբ է Երկիրը պտտվում Արեգակի շուրջը: 1 տարվա տևողությունն ընդունել 365,26 օր:

5. Լաբորատոր աշխատանք. Հավասարաչափ արագացող շարժման արագացման որոշումը.

N    t, վ    s, մ      a,  մ/վ2    v, մ/վ
1.
2.
3.
4.

Դաս 3.    (30.09.10; 7.10-11.10)

§ 5.  Ազատ անկում: Ազատ անկման արագացում: 

§ 6 . Հավասարաչափ շարժում շրջանագծով:

Քննարկվող հարցեր՝                                

1.Ձևակերպել Գալիլեյի օրենքը:

2.Որ երևույթն են անվանում ազատ անկում:

3.Ինչպես կարելի է համոզվել, որ ազատ անկումը հավասարաչափ արագացող է:

4.Նկարագրել  Գալիլեյի օրենքի ճշմարտացիությունը հաստատող փորձերը:

5.Ինչի է հավասար ազատ անկման արագացումը և ինչպես է այն ուղղված:

6.Գրել  ազատ անկման բանաձևերը:

7.Որ շարժումն են անվանում   շրջանագծային հավասարաչափ շարժում:

8.Ինչ ուղղություն և մեծություն ունի արագությունը շրջանագծային հավասարաչափ շարժման դեպքում: Բերել օրինակներ:

9.Ինչ է պտտման պարբերությունը:

10.Ինչ է պտտման հաճախությունը,և որն է նրա միավորը: 

11.Գրել և բացատրել պտտման պարբերության և հաճախության կապն

արտահայտող բանաձևը:

12.Ինչպես կարելի է հաշվել շրջանագծով հավասարաչափ շարժվող մարմնի արագությունը,եթե հայտնի են շրջանագծի շառավիղը և պտտման պարբերությունը կամ պտտման հաճախություն:                                            

Խնդիրներ՝ 

.Որքան կտևի 500մ բարձրությունից թողած մարմնի անկումը:

.Ինչ արագություն կունենա 500մ բարձրությունից ցած ընկնող մարմինը գետնին հարվածելու պահին:

.Ինչ արագությամբ են շարժվում անվադողի եզրակետերը, եթե անվադողի շառավիղը 60սմ է, իսկ պտտման հաճախությունը 8 վ(-1):

.Երկրագունդը Արեգակի շուրջը պտտվում է գրեթե շրջանագծային ուղեծրով: Երկրագնդի հեռավորությունը Արեգակից մոտավորապես 150 000 000 կմ է: Ինչ արագությամբ է Երկիրը պտտվում Արեգակի շուրջը: 1 տարվա տևողությունն ընդունել 365,26 օր:

Լրացուցիչ ինֆորմացիա. Գալիլեո Գալիլեյ(1564-1642):

Իտալացի նշանավոր ֆիզիկոս և աստղագետ:

Առաջինն է կիրառել բնության հետազոտման փորձնական մեթոդը: Հայտնաբերել է մարմնի անկման և իներցիայի օրենքները: Ստեղծել է դիտախողովակ, դրանով կատարել է աստղագիտական դիտումներ:

Սովորել՝ Է. Ղազարյանի դասագրքից.  §5;  §6  (էջ 13-20):

Պատրաստել ուսումնական նյութ էջ18-ի «Հետաքրքիր է իմանալ»; «Արիստոտելից մինչև Գալիլեյ»; «Քարն ու փետուրը միաժամանակ»; «Պարբերական և պարբերություն» կամ «Գալիլեո Գալիլեյ» թեմաներից որևէ մեկի շուրջ:

Դաս 2.    (22.09.2020 09.09,2020)

Թեմա՝

§ 2. Հավասարաչափ արագացող շարժում: Արագացում:

§ 3. Հավասարաչափ արագացող շարժման արագություն:

§ 4. Ճանապարհը հավասարաչափ արագացող շարժման դեպքում:

Դասարանում քննարկվող հարցեր.

1.Որ անհավասրաչափ շարժումն է կոչվում հավասարաչափ արագացող:

2. Որ ֆիզիկական մեծությունն է կոչվում հավասարաչափ արագացող շարժման արագացում:

3.Ինչ է ցույց տալիս արագացումը: Որն է արագացման միավորը, և ինչպես է այն սահմանվում: Գրել բանաձևը:

4.Ինչպես է ուղղված հավասարաչափ արագացող շարժման արագացումը  երբ՝

ա. մարմինը շարժումն սկսում է դադարի վիճակից,

բ. մարմնի արագությունը, նվազելով դառնում է զրո:

5.Հավասարաչափ շարժման ճանապարհի և արագության բանաձևը:

6.Հավասարաչափ արագացող շարժման արագության և ճանապարհի բանաձևը,:

7.Որքան է հավասարաչափ շարժման արագացումը:

Սովորել՝ Է. Ղազարյանի դասագրքից.  §2; §3;  §4  (էջ 6-12)  Լուծել խնդիրներ՝ Վ. Ի. Լուկաշիկ. Մեխանիկական շարժում (էջ 14-18): 

Ֆիզիկա

ԴԱՍ1

Թեմա՝

ԿԻՆԵՄԱՏԻԿԱ

1. Շարժում: Ինչ է մեխանիկական շարժումը: (Անցյալ տարվա դասընթացի կրկնություն):

2.Ինչ է ուսումնասիրում կինեմատիկան:

3. Շարժման հարաբերականությունը: 

4.Ինչ է իրենից ներկայացնում հաշվարկման համակարգը: Հաշվարկման մարմին:

5.Ինչն են անվանում շարժման հետագիծ (թվարկել տեսակները ):

6.Ինչն են անվանում մարմնի անցած ճանապարհ: Ճանապարհի միավորը:

7.Ինչով է տարբերվում հետագիծը մարմնի անցած ճանապարհից:

8.Որ շարժումն են անվանում հավասարաչափ և որը՝ անհավասարաչափ: (Բերել ձեր շուրջը առօրյայում, կենցաղում հավասարաչափ և անհավասարաչափ շարժման օրինակներ):

9.Որ մարմինն են անվանում հաշվարկման մարմին:

10. Արագություն, արագության միավորը: Բացի թվային արժեքից էլ ինչով է բնութագրվում մարմնի արագությունը: Վեկտորական և սկալյար մեծություններ;

10.Որ շարժումն է կոչվում անհավասարաչափ: Բերել օրինակներ:

11.Սահմանել անհավասարաչափ շարժման միջին արագություն:

12.Գրել միջին արագության բանաձևը:

13.Ինչ ֆիզիկական իմաստ ունի անհավասարաչափ շարժման միջին արագությունը:

14.Ինչ է ակնթարթային արագությունը: